گزارش مختصري از شهر خالدآباد

شهر خالدآباد در بيست و پنج كيلومتري شمال شهرستان نطنز، پنجاه و پنج كيلومتري غرب شهرستان كاشان ، پنجاه و پنج كيلومتري شرق شهرستان اردستان ، در مجاورت شهر بادرود (بطوريكه مرز طبيعي بين اين دو شهر ديده نمي‌شود) و در حاشية كوير و سياه‌كوه قرار دارد و داراي آب و هواي گرم و خشك مي‌باشد. ارتفاع آن از سطح دريا 995 متر ، مساحت آن حدود 1200 هكتار و فاصله شهر تا مركز استان 180 كيلومتر مي باشد و ازنظر تقسيمات كشوري در استان اصفهان – شهرستان نطنز و بخش امامزاده واقع شده است.

 وجه تسميه شهر:

1- خالدآباد را به خالدبن وليد نسبت مي‌دهند اما نبايد اين قول محكم باشد چون با شكست سپاه ايران از سپاه اسلام در زمان خليفة دوم هنوز نيروهاي اسلام در قسمت مركزي تسلط نداشتند.

 2- بعضي خالدآباد را به خالد بن برمكي نسبت مي‌دهند كه اين قول هم اعتبار چنداني ندارد و شايد در زمان ايشان قنات جديد خالدآباد (قنات كهنسال فعلي) احداث شده باشد و وجود قناتهاي تخريب شدة قبلي دلالت بر اين دارد كه سابقة بوجود آمدن خالدآباد بيش از اين باشد.

3- وجود تپه‌هاي باستاني (ابوذر و مسي) كه به ثبت ميراث فرهنگي رسيده و هنوز حفاري نگرديده‌اند در دل خود تمدني برابر با سيلك كاشان دارد و عمر آن را به بيش از شش هزار سال گمان زده‌اند.

4- كلمة «خالدآباد» يا «خلدآباد» يا « خلدبرين» از سرسبزي ، خرمي گرفته شده است كه بعدها در چرخش كلامي به «خالدآباد» تغيير كرده است. وجود دو قنات كهنسال «جنت‌آباد» و «خلدآباد» كه از پرآب‌ترين قناتهاي كويري هستند دليل بر اين مدعاست و حتي در تذكرة امامزادگان آقاعلي عباس و شاهزاده محمد كه در سال 1348 هجري قمري توسط محمدجعفر بيدگلي فرزند ملامحمدباقر بيدگلي كه از روي نسخة اصلي كتابت نموده اشاره دارد بر اينكه : امام حسن عسگري^(ع) پس از مراجعت از طوس در مزرعة خالدآباد توطن فرمودند آنحضرت تنخواهي به والي خالدآباد (وزير ابراهيم يا خواجه ابراهيم) داده كه براي امامزادگان قناتي احداث نمايند و توليت امامزادگان را به خواجه ابراهيم سپردند.

پيشينة تاريخي :

 هويت ، فرهنگ و اصالت يك قوم را بايد در پيشينة آن قوم جستجو كرد. خالدآباد مثل همة آباديهاي كنار كوير از هويت و فرهنگ نياكان سرشار است. آثار و ابنية تاريخي اين شهر عبارتند از :

1- مسجد بيرين با قدمت حدود 800 سال متعلق به دورة ايلخاني (كلمة بيرين در زبان خالدآبادي به معناي بيرون مي‌باشد و چون اين مسجد در خارج از شهر واقع گرديده بود به اين نام معروف بود).

كلمة بيرين را مي‌توان تغيير يافتة كلية برين دانست و برين به معني بالا و بهشت مي‌باشد و چون اين مسجد در قسمت بالاي شهر و در محوطة باغهاي خرم و سرسبز قرار داشته به اين نام معروف شده است.

كارشناسان ميراث فرهنگي احتمال مي‌دهند قدمت ساختمان اين مسجد به قبل از اسلام برسد و قبل از اسلام بعنوان آتشكده از آن استفاده مي‌شده است.

2- سايت باستاني خالدآباد شامل : بقعة باباحاجي (عهد صفوي) ، حمام توده (دورة قاجار) ، مسجد ورگرموئه (دورة قاجار)، منزل آقاگل (دورة قاجار)

- بقعة باباحاجي : نقل است كه شخصي از اهالي يزد كه زائر كربلا يا مكه بوده در هنگام برگشت از مسافرت به مقصد يزد كه بار تسبيح و مهر به همراه داشته در شهر خالدآباد بيمار شده و در منزل يكي از اهالي خالدآباد بستري و تحت مراقبت قرار مي‌گيرد كه بعد از چند روز دار فاني را وداع گفته و در مكاني كه در حال حاضر به بقعة باباحاجي معروف است مدفون گشته كه بعدها اقوام و فرزندان او به خالدآباد مراجعت نموده و بقعه‌اي به سبك معماري يزدي بر سر قبرش بنا كرده‌اند.

نقل است زمانيكه اهالي قصد غسل دادن ميت را داشتند بدليل فصل سرما نتوانستند وي را با آبهاي روان غسل دهند و مجبور به استفاده از آب چاه داخل منازل بودند لذا در طي چند مرحله برداشتن آب از چاه براي غسل دادن هر بار مشكلي بوجود مي‌آمد و مانع از انجام كار مي‌شد كه پس از بررسي متوجه وجود جانور مرده‌اي داخل آب شدند و در آن موقع مشخص شد كه باباحاجي فرد باكرامتي بوده است. همچنين نقل است زمانيكه فرزندان وي بر سر مزارش حاضر شدند چون در هنگام گريه و عزاداري براي پدر خود مي‌گفتند بابا حاجيم (چون پدرشان حاجي بوده) كه به همين علت اين فرد به باباحاجي معروف گشت و بقعة باباحاجي هم‌ به همين نام معروف است.

- مسجد ورگرموئه : گرموئه در زبان خالدآبادي به معناي حمام بوده و ورگرموئه به معناي كنار حمام مي‌باشد و چون اين مسجد در كنار حمام (حمام باستاني توده) قرار گرفته به اين نام معروف گرديده است.

- منزل آقاگل: آقاگل يكي از خوانين خالدآباد بوده كه در دوران حكومت قاجار زندگي مي‌كرده و منزل او در دو طبقه هم اكنون در فهرست آثار باستاني به ثبت رسيده است.

3- قلعة كريم‌آباد متعلق به دورة قاجار

4- بارانداز خالدآباد با كاربري تجاري واقع در مسير جادة ابريشم : كارشناسان قدمت اين اثر را بالغ بر 400 سال گمان زده‌اند. صفاءالسلطنه نايني در گزارش كوير نوشته كه در زمان مراجعت از تهران به اصفهان شبي در كاروانسراي خالدآباد شب‌گير نمودم (اين گزارش مربوط به 150 سال پيش مي‌باشد)

5- تپه‌ ابوذر و تپة مسي متعلق به عهد مفرغ (حدود 6000 سال قبل) كه تاكنون حفاري نگرديده‌اند.

از ويژگيهاي اين تپه‌ها سفالينه‌هاي موجود در آن و سنگهايي كه شكل چاقو و غيره دارند و همچنين گذرگاههاي زيرزميني كه تپة مسي را به تپة ابوذر و تپة ابوذر را به قلعه سفيد و محوطه باستاني سياه‌بوم و ريگ تخت پادشاه متصل مي‌كند و در زمان هجوم اقوام وحشي از آنها استفاده مي‌شده است و بنابر اظهار نظر كارشناسان تپة ابوذر كارگاههاي سفال‌سازي و صنايع دستي را در دل خود دارد.

6- بازارچة قنات:

در داخل قنات خالدآباد «حدفاصل راه‌آهن و جادة ترانزيت» در زيرزمين تونلهايي بصورت غرفه غرفه وجود دارند كه به بازارچه قنات معروف است. در عمق بيش از 20 متر از سطح زمين در دل قنات 2 راهرو يكي در سمت راست و ديگري در سمت چپ تونل قنات حفاري شده كه داخل هريك از راهروها غرفه‌هايي به مساحت‌هاي مختلف از 9 تا 12 مترمربع وجود دارند. كارشناسان گمان‌هاي مختلفي از كاربري اين تونلها ارائه داده‌اند اما دو گمان قوي‌تر از همه مي‌باشند. يكي اينكه اين تونلها بازارچه‌اي قديمي بوده است و ديگري اينكه تونلها و غرفه‌ها به عنوان پناهگاه جهت حفاظت مردم از شر اقوام وحشي نظير مغولها كه به شهر حمله‌ور مي‌شدند حفاري شده باشند.

بازارچة قنات تاكنون به ثبت ميراث فرهنگي نرسيده و درحال حاضر درب ورودي آن مسدود شده است.

7- منزل صولتي ، اميرسعيدي و حائري متعلق به دورة معاصر

از ويژگيهاي منحصر به فرد اين منازل بادگيرهايي است كه از پشت بام به زيرزمين (يا سرداب) منزل راه دارد و در تابستان باعث تهوية و خنكي هوا مي‌گردد.

 تاريخچة فرهنگي و آموزشي:

 اولين مدرسة منطقه بنام «فياض» در سال 1304 در خالدآباد تأسيس شد كه زير نظر ادارة فرهنگ كاشان اداره مي‌شد و چهارمين مدرسه در سطح شهرستان كاشان بوده است (در آن زمان خالدآباد از توابع نطنز و مجموعاً بخشي از شهرستان كاشان بوده است) نخستين دبيرستان منطقه نيز در سال 1333 در خالدآباد بنام دبيرستان «فياض» تأسيس شد.

در حال حاضر شهر خالدآباد داراي 8 آموزشگاه در 3 مقطع تحصيلي ابتدايي ، راهنمايي و متوسطه بوده و كل جمعيت دانش‌آموزي شهر 600 نفر بوده كه 200 نفر در مقطع ابتدايي ، 140 نفر در مقطع راهنمايي و 260 نفر در مقطع متوسطه تحصيل مي‌كنند. حدود 57 درصد دانش‌آموزان دختر و 43 درصد پسر هستند.

 گويش خالدآبادي:

به صدر اسلام مي‌رسد و ريشه در زبان تاتي دارد و تلفيقي از فارسي دري ، كردي و عربي است كه با لهجة مخصوص ويژة خالدآباديها بيان مي‌شود.

 تاريخچة مذهبي:

زماني كه حضرت امام رضا ثامن‌الائمه (ع) جهت ولايتعهدي به ايران مشرف شدند جمعي از اقارب و فرزندان و برادران آن جناب نيز رهسپار اين ديار گشتند ازجمله امامزادگان آقاعلي‌عباس و شاهزاده محمد كه در منطقه به دستور عبدالحميد يا شهاب‌الدين حكمران بادافشان (بادرود فعلي) به شهادت رسيدند و جنازة پاكشان در بيابان مانده بود و كسي از ترس مأموران جرأت نزديك شدن به جنازه‌ها را نداشت. تعدادي از زنان خالدآباد (به نقل از گذشتگان چهل نفر) عزم را جزم كرده و براي دفن حضرات اقدام كردند كه اين امر باعث تهييج مردان گرديد و كار را به انجام رساندند. در تذكرة امامزادگان آمده كه والي خالدآباد (خواجه‌ابراهيم) توليت آستان را برعهده داشته و بعد از او پسرش حاج يوسف به اين سمت منصوب گرديد و از آن زمان تا بحال فرزندان ايشان در امر عمران و آبادي بارگاه امامزادگان فعاليت داشته‌اند و در سال 1299 هجري قمري كه مسئوليت بارگاه برعهدة ميرزا ابوالقاسم بوده و ايشان افرادي را جهت دريافت نذورات به اطراف و اكناف اعزام مي‌نمود نوشته‌اي داشت كه به تأئيد علماي وقت كاشان رسيده و اعلام نموده بودند كه دادن نذورات به افراد اعزامي بدليل اينكه انتصاب ازطرف ابوالقاسم بوده و ابوالقاسم مورد وثوق اينجانبان مي‌باشد بلامانع خواهد بود. دو طايفة سعيدي و عابدي از نسل آن بزرگان هم اكنون در اين شهر زندگي مي‌كنند.

 تاريخ تأسيس شهرداري:

روستاي خالدآباد در تاريخ 16/10/83 با مصوبة شمارة 107200/42/3/1 هيئت دولت به شهر تبديل شد و شهرداري خالدآباد در تاريخ 17/12/1383 افتتاح و رسماً آغاز بكار نمود.

 آمارجمعيت و اشتغال و وضعيت اقتصادي شهر :

جمعيت شهر خالدآباد طبق آخرين آمار حدود 3400 نفر و 813 خانوار مي‌باشد كه 49 درصد جمعيت مردان و 51 درصد زنان هستند. لازم بذكر است كه حدود 3 برابر جمعيت ساكن شهر خالدآباد در تهران زندگي مي‌كنند.

23 درصد جمعيت شهر خالدآباد را افراد زير 15 سال ، 65 درصد افراد بين 15 تا 60 سال و 12 درصد افراد بالاي 60 تشكيل مي‌دهند. شغل قاطبة مردم خالدآباد كشاورزي و دامپروري بوده و درصدي نيز به مشاغل اداري ، صنعتي ، توليدي و صنفي اشتغال دارند. شغل 20 درصد زنان خالدآباد قاليبافي بوده و قالي شادسر كاشان كه در بازارهاي جهاني شهرت دارد زاييدة دستان هنرمند زنان خالدآباديست.

بطوركلي آمار اشتغال مردم خالدآباد بدين‌صورت است كه:

از جمعيت مردان: حدود 25 درصد كارمند ، 60 درصد كشاورز و دامدار ، 10 درصد راننده و 5 درصد به مشاغل صنفي و ساير مشاغل اشتغال دارند.

از جمعيت زنان: حدود 5 درصد كارمند ، 20 درصد قاليباف ، 70 درصد خانه‌دار و 5 درصد به مشاغل صنفي و ساير مشاغل اشتغال دارند.

 مساحت كل شهر حدود 1300 هكتار مي‌باشد كه از اين ميزان حدود 100 هكتار بافت مسكوني و بقيه اراضي كشاورزي ، باغات و باير هستند.

مساحت اراضي كشاورزي حدود 700 هكتار و باغات حدود 400 هكتار مي‌باشد و تعداد 16 حلقه چاه عميق كشاورزي و 2 رشته قنات در شهر وجود دارد كه يكي از قناتها چندسالي است خشك شده است. سطح زيركشت مزارع صيفي‌جات ، گندم و جو بوده و محصولات باغي نيز عمدتاٌ انار مي‌باشد.

تعداد 70 واحد صنفي فعال در شهر وجود دارند كه مشاغل عمدة آنها عبارتند از : خوار و بار فروشي ، آهنگري ، تعمير موتورسيكلت ، نانوايي ، ابزارفروشي ، آرايشگري ، تأسيسات ، قصابي و ... مي‌باشد.

  «روابط عمومي شهرداري خالدآباد»